ਗਠੀਆ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋੜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1% ਲੋਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਾਈ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਠੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਠੀਏ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਠੀਆ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 40 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਗਠੀਆ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੋਟਾਪਾ ਜੋੜਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਠੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, 30 ਮਿੰਟ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ। ਥਕਾਵਟ, ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਵੀ ਗਠੀਏ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਅਕਸਰ ਦੋਵੇਂ ਗੋਡਿਆਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਰਦ ਸਿਰਫ ਜੋੜਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਟ, ਕੂਹਣੀਆਂ, ਮੋਢੇ, ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਠੀਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਧੱਫੜ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਲਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਗਠੀਆ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਬੇਅਰਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਹੱਲ
ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ ਦਿਵਯ ਅਮਾਵਾਤਾਰੀ ਰਸ ਦੇ ਸੋਜ-ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਗਠੀਏ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਰਬਲ-ਖਣਿਜ ਔਸ਼ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸੇਂਦਰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ, ਭੈਸ਼ਜਯ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫਾਰਮੂਲੇਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ 2003 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰੀਦ੍ਰਾ, ਬਹੇੜਾ, ਆਂਵਲਾ, ਚਿੱਤਰਕ, ਗੁੱਗੂਲੂ, ਕੈਸਟਰ, ਬਾਬੁਲ, ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਾਰਾ (ਪਾਰਾ) ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਵਰਗੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ।
EDITED BY- HARLEEN KAUR
